މާލީ މުޢާމަލާތްތަކުގައި ދަރަނި ދިނުމާއި ނެގުމަކީ އާންމު ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ދަރަނި ނަގާ މީހާ އެ ފައިސާ އަނބުރާ ދިނުމުގެ ބަދަލުގައި، ދަރަނި ދިން މީހާ އެ ފައިސާއަށް އެދި އާދޭސް ކުރަން ޖެހޭ ހާލަތަކަށް ދިއުމަކީ އިޖުތިމާޢީ ގުޅުންތަކަށް ވަރަށް ބޮޑަށް އަސަރުކުރާ ނުރައްކާތެރި އަމަލެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް، ދަރަނި ދިން މީހާ، އެ ފައިސާ އަނބުރާ ހޯދަން އުޅުމުން ލަދުގަންނަން ޖެހޭ ހިސާބަށް ކަންކަން ދިއުމަކީ، އަނެކާގެ އިޙްސާސްތަކާއި ހެޔޮކަމުގެ ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނެގުން ކަމުގައި ބެލެވެއެވެ. މި އަމަލަކީ ބައެއް ފަހަރު އޮޅުވާލައިގެން ފައިސާ ހޯދައި، އަނބުރާ ނުދިނުމުގެ "ކެޝުއަލް ތެފްޓް" ނުވަތަ "ޕެސިވް ޑެބްޓް އެވޮއިޑެންސް"ގެ ގޮތުގައި ވެސް ސިފަކުރެވިދާނެއެވެ. މިއަދުގެ ފަތިސްތަރީގައި މިބަލާލަނީ މިފަދައިން ދަރަންޏަށް ފައިސާ އަތުލައި އެފައިސާ ނުދީ ފިލައިގެން ނުވަތަ އޮޅުވާލައިގެން އުޅޭ އުޅުންތަކާއި އެގުޅުންތަކަށް ވާ ގޮތްތަކުގެ އިތުރަށް މިކަމުން މުޖުތަމައު ސަލާމަތް ކުރެވިދާނެ ގޮތަކާ ބެހޭ ގޮތްތަކަކަށެވެ.
ދަރަނި ނަގާ މީހާ ދަރަނި ދެއްކުމަށް ފަސްޖެހި، އެކި ބަހަނާތައް ދައްކައި، ދަރަނި ދިން މީހާގެ ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބު ނުދީ ހިފަހައްޓާ ހިނދު، ދަރަނި ދިން މީހާގެ ހިތުގައި އުފެދޭ އިޙްސާސްތައް ވަރަށް ނޭދެވޭ ވެއެވެ. އެމީހުންނަށް އިޙްސާސް ކުރެވެނީ، އެމީހުންގެ ދީލަތިކަމުގެ ބޭނުން ނާޖާއިޒު ގޮތެއްގައި ހިފައިފި ކަމަށެވެ. އަދި އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ފައިސާ އަނބުރާ ހޯދުމަށް އެދި ވާހަކަ ދައްކަން ޖެހުމުން، އެކަމާ ލަދުގަނެ، ދެބަސްވުމަކަށް ނުގޮސް ގުޅުން ރަނގަޅުކޮށް ބޭއްވުމަށްޓަކައި އެ ފައިސާ ދޫކޮށްލަން ވެސް މަޖުބޫރުވެއެވެ. މިފަދަ މީހުންނަށް އިނގިރޭސި ބަހުގައި ‘Deadbeat’ ނުވަތަ ‘Moocher’ ފަދަ ނަންތައް ކިޔައި އުޅެއެވެ.
އިޙްސާސްތަކުގެ ބޭނުންކުރުމާއި އިތުބާރުގެ ޚިޔާނާތް
މިފަދަ އަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން މާލީ ގޮތުން ގެއްލުން ލިބުމުގެ އިތުރުން، އިޖުތިމާޢީ ގުޅުންތަކަށް ބޮޑެތި އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ. އެންމެ ގާތް ރަޙްމަތްތެރިންނާއި އާއިލާގެ މެދުގައި ވެސް އިތުބާރުގެ ބޮޑެތި މައްސަލަތައް އުފެދެއެވެ.
މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ދަރަނި ނަގާ ފަރާތުން ބޭނުންކުރަނީ، ދަރަނި ދިން މީހާގެ އިޙްސާސްތަކުގެ ބަލިކަށިކަމެވެ. އެމީހުން ދަންނަނީ، ގާތް ގުޅުމެއްގައި ފައިސާއަށް އެދި ތަކުރާރުކޮށް އާދޭސްކުރުމަކީ އެދޭ މީހާއަށް ނުތަނަވަސްކަމާއި ލަދުވެތިކަން ގެނުވާނެ ކަމެއްކަމެވެ. މިއީ "އިމޯޝަނަލް މެނިޕިއުލޭޝަން" ނުވަތަ "ޕެސިވް-އެގްރެސިވް" އަމަލެކެވެ. ދަރަނި ނަގާ މީހާ، ދަރަނި ދިން މީހާގެ ލަދުވެތިކަން ބޭނުންކޮށްގެން، ދަރަނި ދެއްކުމުގެ ޒިންމާއިން ސަލާމަތްވުމަށް މަސައްކަތްކުރެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން، ދަރަނި ދިން މީހާގެ ހިތުގައި އުފެދޭ އެންމެ ބޮޑު އިޙްސާސަކީ، އެމީހުންގެ ހެޔޮކަމުގެ ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނެގުނީ ކަމުގެ އިޙްސާސެވެ. އަދި ދަރަނި ނުދައްކާ މީހާގެ އަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން، ދަރަނި ދިން މީހާގެ ހިތުގައި ބަދަލު ހިފުމުގެ ނުވަތަ ނުރުހުމުގެ އިޙްސާސްތައް އުފެދި، ގުޅުންތައް ދުރުވެގެން ދެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު، ދަރަނި ނަގާފައިވާ މީހާގެ ނިޔަތަކީ ދުވަހަކު ވެސް ނުދެއްކުން ކަމަށް ވެއްޖެނަމަ، ޤާނޫނީ ގޮތުން އެއީ މަކަރާއި ހީލަތްތެރިކަމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމަކަށް ވެސް ވެދާނެއެވެ.
އަދި އާޚިރުގައި މިފަދަ އަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން ގުޅުންތައް ހީނަރުވެ، ބައެއް ފަހަރު އެކުވެރިކަން ނުވަތަ އާއިލީ ގުޅުންތައް ވެސް ކެނޑިގެންދެއެވެ.
ސްކޭމަރުންގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ ފަރާތްތައް
އާންމުކޮށް ސްކޭމްތަކާއި ޚިޔާނާތްތެރިކަން ހިންގަނީ ނޭނގޭ ފަރާތްތަކުން ކަމަށް ވިޔަސް، ގާތް ގުޅުންތަކުގެ ތެރޭގައި ހިނގާ މިފަދަ މާލީ މައްސަލަތަކުގައި ވެސް ޚިޔާނާތްތެރިކަމުގެ ސިފަތައް ހުރެއެވެ. ނުހައްގު ގޮތުގައި ނުވަތަ އޮޅުވާލައިގެން ފައިސާ ހޯދައި، އެ ފައިސާ އަނބުރާ ނުދިނުމަށް ބަހަނާ ދައްކައި، ދަރަނި ދެއްކުމުން ދެކޮޅު ހަދާ މީހުންނަކީ، މާލީ އަޚްލާޤީ މިންގަނޑުތަކަށް ބަލާއިރު، ސްކޭމަރުންގެ ގޮތުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް، ފައިސާ ހޯދުމަށް އަވަހަށް އިތުބާރު ހޯދައި، އެއަށްފަހު ދަރަނި އަދާނުކޮށް ލަދުހަޔާތް ނެތި އުޅޭ ފަރާތްތަކުގެ އަމަލުތަކަކީ، އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ބޭނުންތައް ފުއްދުމަށްޓަކައި އަނެކާގެ އިޙްސާސްތައް ބޭނުންކުރާ ބާވަތުގެ ޚިޔާނާތެކެވެ. މިފަދަ މީހުންނަށް އިނގިރޭސި ބަހުން "ސްކްރައުންޖަރ" ނުވަތަ "ފްރީލޯޑަރ" ވެސް ކިޔައެވެ.
މުޖުތަމަޢު ސަލާމަތްކުރުމަށް، އަދިމައްސަލަ ޙައްލުކުރުމަށް ކުރެވިދާނެ ބައެއް ކަހަލަ ކަންތައްތައް
މިފަދަ މައްސަލަތަކުން ރައްކާތެރިވުމަށްޓަކައި، މުޖުތަމަޢު ހޭލުންތެރިކުރުވުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް، ގާތް ގުޅުންތަކުގެ ތެރޭގައި ހިނގާ މާލީ މުޢާމަލާތްތައް ރައްކާތެރިކުރުމަށްޓަކައި އާ އުކުޅުތައް ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ:
މިފަދަ މައްސަލަތަކުން މުޖުތަމަޢު ސަލާމަތްކުރުމަށްޓަކައި، މާލީ އަޚްލާޤާއި އިތުބާރުގެ މުޢާމަލާތްތައް ހަރުދަނާކުރުން މުހިންމެވެ. މިކަމަށްޓަކައި އެޅިދާނެ ބައެއް ފިޔަވަޅުތައް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ:
1. ޑިޖިޓަލް އެއްބަސްވުމުގެ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކުރުން
ދަރަނި ދިނުމާއި ނެގުމުގެ މުޢާމަލާތްތައް ރަޖިސްޓަރީކޮށް ރައްކާތެރިކުރުމަށްޓަކައި، ބްލޮކްޗެއިން ނުވަތަ އެފަދަ ޓެކްނޮލޮޖީއެއް ބޭނުންކޮށްގެން ޕްލެޓްފޯމެއް ތަރައްޤީކުރުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން، ގާތް ގުޅުންތަކުގެ ތެރޭގައި ހިނގާ ކުދި ދަރަނިތަކުގެ ރެކޯޑުތައް ވެސް ރަސްމީކޮށް ބެލެހެއްޓޭނެއެވެ. މިފަދަ "މައިކްރޯ-ލެންޑިންގ އެޕްލިކޭޝަނެއް" ތަރައްޤީކުރުމުން، ދަރަނި ދެއްކުމުގެ ޒިންމާ އިތުރުވެ، ފައިސާ އަނބުރާ ހޯދަން ޖެހޭ މީހާގެ ލަދުވެތިކަން ކުޑަކުރެވޭނެއެވެ.
2. މާލީ ހޭލުންތެރިކަމުގެ ޤައުމީ ކެމްޕޭނެއް ފެށުން
ޚިޔާނާތްތެރިކަމާއި ސްކޭމްތަކުން ރައްކާތެރިވުމާއި، ޚާއްޞަކޮށް ގާތް ގުޅުންތަކުގެ ތެރޭގައި ހިނގާ މާލީ މައްސަލަތައް ހައްލުކުރާނެ ގޮތްތަކާ ބެހޭގޮތުން އާންމުން ހޭލުންތެރިކުރުވުން މުހިންމެވެ. މާލީ އަޚްލާޤުގެ މުޤައްރަރުތައް ތަޢުލީމީ ނިޒާމުގައި ހިމެނުމަކީ، ކުރިމަގުގެ ޖީލުތަކަށް ޒިންމާދާރު މާލީ އާދަތައް ދަސްކޮށްދިނުމަށް އެޅޭނެ މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ.
3. މެދުވެރިކަމުގެ ޚިދުމަތެއް ޤާއިމުކުރުން
ގުޅުންތަކުގެ ތެރޭގައި ހިނގާ މާލީ މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމަށްޓަކައި، ކޯޓަށް ނުގޮސް މައްސަލަތައް ޙައްލުކުރުމަށް މެދުވެރިކަމުގެ (މެޑިއޭޝަން) ޚިދުމަތެއް ޤާއިމުކުރުން. މީގެ ސަބަބުން، ދަރަނި ނުދެއްކުމުގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ގުޅުންތަކުގެ ހީނަރުކަން ކުޑަކުރެވި، ދެފަރާތަށް ވެސް ޤަބޫލުކުރެވޭ ހައްލެއް ހޯދުމުގެ މަގު ފަހިވާނެއެވެ.
4. ތަޢުލީމީ ނިޒާމުގައި ހިމެނުން
ސްކޫލްތަކާއި ކޮލެޖްތަކުގެ މުޤައްރަރުތަކުގައި މާލީ އަޚްލާޤާއި އަމާނާތްތެރިކަމުގެ މުހިންމުކަން އުނގަންނައިދިނުމަށް ޚާއްޞަ މޮޑިއުލްތައް ހިމެނުން
ދަރަނި ދިން މީހާ ލަދުގަންނަ ހިސާބަށް ދަރަނި ނުދެއްކުމަކީ، އިންސާނީ ގުޅުންތަކުގެ އަސާސަށް އަސަރުކުރާ ނޭދެވޭ އަމަލެކެވެ. މާލީ ޚިޔާނާތްތެރިކަމުގެ އެންމެ ނުރައްކާތެރި އެއް ސިފައެވެ. އެއީ އިތުބާރުގެ ބިންގާ ކަނޑާލައި، އިޖުތިމާޢީ ގުޅުންތައް ހަލާކުކޮށްލާ އަމަލެކެވެ. އަމާނާތްތެރިކަމާއި، މާލީ ޒިންމާދާރުކަން މުޖުތަމަޢުގައި އަށަގެންނެވުމަށް މަސައްކަތްކުރުން މުހިންމެވެ. ކޮންމެ މީހަކު ވެސް ދަރަނި ނަގާނަމަ، އެ ދަރަނި ދެއްކުމަކީ އަޚްލާޤީ އަދި ޝަރުޢީ ވާޖިބެއް ކަމަށް ދެކެން ޖެހެއެވެ. ހަމައެހެންމެ، މިފަދަ އަމަލުތައް ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި، ޑިޖިޓަލް ޓެކްނޮލޮޖީގެ އެހީގައި މުޢާމަލާތްތައް ރަސްމީކުރުމާއި، މާލީ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. މުޖުތަމަޢުގެ ހަމަޖެހުމަށްޓަކައި، އަނެކާގެ އިޙްސާސްތަކާއި ހެޔޮކަން ބޭނުންކޮށްގެން އަމިއްލަ ބޭނުންތައް ފުއްދުމުގެ ނުބައި އާދަ ނައްތާލަން ޖެހެއެވެ.