ބަންގްލަދޭޝްގެ ފުރަތަމަ އަންހެން ބޮޑުވަޒީރު، ޚާލިދާ ޒިޔާ، ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން އާލާސްކަންފުޅާ އުޅުއްވުމަށްފަހު، ރޭ ފަތިހުގެ ވަގުތެއްގައި އަވަހާރަވެއްޖެއެވެ. އެކަމަނާ އަވަހާރަވީ ބަންގްލަދޭޝްގެ ވެރިރަށް ޑާކާގައި ހުންނަ އެވަރކެއާ ހޮސްޕިޓަލުގައި ފަރުވާ ހޯއްދަވަމުން ގެންދަވަނިކޮށެވެ. އަވަހާރަވިއިރު އެކަމަނާގެ އުމުރުފުޅަކީ 80 އަހަރެވެ.
ޚާލިދާ ޒިޔާ އަވަހާރަވީކަން އެކަމަނާގެ ޕާޓީ، ބަންގްލަދޭޝް ނޭޝަނަލިސްޓް ޕާޓީ (ބީއެންޕީ)އާއި ބަންގްލަދޭޝްގެ މީޑިއާތަކުން ވަނީ ރަސްމީކޮށް ހާމަކޮށްފައެވެ.
އަވަހާރަވީ ސަބަބު
ޑާކާގެ އެވަރކެއާ ހޮސްޕިޓަލުގައި ފަރުވާ ދެމުން ދަނިކޮށް ޚާލިދާ ޒިޔާ އަވަހާރަވިއިރު، އެންމެފަހުން އެކަމަނާއަށް ފަރުވާ ދެމުން ދިޔައީ ފުއްޕާމޭގެ އިންފެކްޝަނަކަށް އަދި ނިއުމޯނިޔާއަށެވެ. މީގެ އިތުރުން އެކަމަނާގެ ފުރަމެއާއި، ހިތާއި، ގުރުދާއާއި، ހަކުރު ބައްޔާއި، ރޫމަޓޮއިޑް އާތުރައިޓިސް ފަދަ ބޮޑެތި އާލާސްކަންފުޅުތަކަކަށްވެސް ވަނީ ފައްސިވެފައެވެ. އެކަމަނާ ހޮސްޕިޓަލަށް އެނދުމަތި ކުރެވުނީ 2024 ނޮވެމްބަރު 23 ގައެވެ.
ސިޔާސީ ޙަޔާތުގެ ތެރެއިން
ޚާލިދާ ޒިޔާ އަކީ ބަންގްލަދޭޝްގެ ސިޔާސީ މައިދާނުގައި 40 އަހަރު ދުވަހު ނުފޫޒުގަދަ ދައުރެއް އަދާކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އެކަމަނާގެ ސިޔާސީ ޙަޔާތް ގިނައިން ގުޅިފައިވަނީ ބަންގްލަދޭޝްގެ ކުރީގެ ބޮޑުވަޒީރު ޝައިޚް ހަސީނާއާ އެކު ކުރި ވާދަވެރިކަމާއެވެ.
- އާލާސްކަންފުޅާއެކު ހޭދަ ކުރެއްވި ޖަލު ޙަޔާތް: ޚާލިދާ ޒިޔާ 2018 ވަނަ އަހަރު ކޮރަޕްޝަނުގެ ތުހުމަތުތަކުގައި ޖަލަށްލެވުނެވެ. އެކަމަނާގެ ޕާޓީން ބުނަމުންދިޔައީ އެއީ ސިޔާސީ ދައުވާތަކެއް ކަމަށެވެ. އެކަމަނާ ބޭސްފަރުވާއަށް ގައުމުން ބޭރަށް ވަޑައިގަތުމަށް ހުއްދަ ނުދެވުނެވެ. ޝައިޚް ހަސީނާގެ ސަރުކާރު ވެއްޓުމަށްފަހު، 2024 ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓު މަހު އެކަމަނާ ޖަލުން ދޫކޮށްލެވުނެވެ. މި އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ މަހު، އެންމެ ފަހުގެ ކޮރަޕްޝަން ދައުވާއިން ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެކަމަނާ ބަރީއަ ކުރިއެވެ.
- ސިޔާސީ މައިދާނަށް ވަޑައިގަތުން: 1945 ވަނަ އަހަރު އުފަންވެވަޑައިގަތް ޚާލިދާ ޒިޔާ ސިޔާސީ މައިދާނަށް ވަޑައިގަތީ 1981 ވަނަ އަހަރު އެކަމަނާގެ ފިރިކަލުން އަދި ބަންގްލަދޭޝްގެ ކުރީގެ ރައީސް ޒިޔާޢު-އަލް-ރަޙްމާން އަވަހާރަ ކޮށްލެވުމަށްފަހު 1984 ވަނަ އަހަރުއެވެ. އޭގެ ފަހުން ބަންގްލަދޭޝް ނޭޝަނަލިސްޓް ޕާޓީ (ބީއެންޕީ) ގެ ލީޑަރޝިޕް އެކަމަނާ ވަނީ ހިއްޕަވާފައެވެ.
- ޑިމޮކްރެސީއަށް މަސައްކަތްކުރުން: 1990 ވަނަ އަހަރު، އެއިރު ބަންގްލަދޭޝްގައި ވެރިކަން ކުރަމުންދިޔަ އަސްކަރީ ވެރިޔާ މުޙައްމަދު އަރްޝާދުގެ ވެރިކަން ވައްޓައިލުމުގައި ޚާލިދާ ޒިޔާއާއި ޝައިޚް ހަސީނާ ވަނީ އިސް ދައުރެއް އަދާކުރައްވާފައެވެ. ނަމަވެސް، ފަހުން ދެ ބޭފުޅުންގެ މެދުގައި ޚިޔާލު ތަފާތުވުންތައް އިތުރުވެ، ދެބަސްވުންތައް ބޮޑުވެގެން ދިޔައެވެ.
- ފުރަތަމަ އަންހެން ބޮޑުވަޒީރުކަން: 1991 ވަނަ އަހަރު ބޭއްވި ބަންގްލަދޭޝްގެ ފުރަތަމަ ޑިމޮކްރެޓިކް އިންތިޚާބު ކާމިޔާބު ކުރައްވައި، ޚާލިދާ ޒިޔާ ވަނީ ބަންގްލަދޭޝްގެ ފުރަތަމަ އަންހެން ބޮޑުވަޒީރުގެ މަޤާމަށް ވަޑައިގެންފައެވެ. އެކަމަނާގެ ވެރިކަމުގައި ބަންގްލަދޭޝްގެ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމު ރިޔާސީ ނިޒާމަކުން ބަރުލަމާނީ ނިޒާމަކަށް ބަދަލު ކުރެއްވިއެވެ.
- ތިން ދައުރުގެ ބޮޑުވަޒީރުކަން: ޚާލިދާ ޒިޔާ ވަނީ ތިން ފަހަރަށް ބަންގްލަދޭޝްގެ ބޮޑުވަޒީރުކަން ކުރައްވާފައެވެ. އެގޮތުން 1991-1996، ފެބުރުއަރީ-މާރޗް 1996 އަދި 2001-2006 މި މުއްދަތުތަކުގައި އެކަމަނާ ވަނީ ބޮޑުވަޒީރުކަން ކުރައްވާފައެވެ. އެކަމަނާގެ ފަހު ދައުރުގައި އަންހެން ކުދިންގެ ތައުލީމު ފުޅާކުރުމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް މަސައްކަތްކުރެއްވިއެވެ. ނަމަވެސް، މި ދައުރުގައި ހައްދުފަހަނައެޅި ގްރޫޕުތަކުގެ ހަމަލާތައް އިތުރުވެ، ކޮރަޕްޝަންގެ ތުހުމަތުތައް ކުރެވުނެވެ.
- ޝައިޚް ހަސީނާއާ ކުރި ވާދަވެރިކަން: 1996 ވަނަ އަހަރުގެ އިންތިޚާބުގައި ޚާލިދާ ޒިޔާގެ މައްޗަށް ހަސީނާ ކުރި ހޯއްދެވި ނަމަވެސް، ފަސް އަހަރު ފަހުން ޚާލިދާ އަނެއްކާވެސް ވެރިކަމަށް އެނބުރި ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. 2004 ވަނަ އަހަރުގެ ކެމްޕޭން ޖަލްސާއެއްގައި ޝައިޚް ހަސީނާ އަވަހާރަކޮށްލުމަށް ދިން ބޮމުގެ ހަމަލާއެއްގެ ދައުވާ އުފުލާފައިވަނީ ޚާލިދާގެ ދޮށީ ފިރިހެން ދަރިކަލުންނަށެވެ.
- އަސްކަރީ ބަޣާވާތް އަދި އިންތިޚާބުތައް: 2006 ވަނަ އަހަރު، ޚާލިދާގެ ދެވަނަ ދައުރު ނިމުމަކަށް އައީ އަސްކަރީ ބަޣާވާތަކުންނެވެ. އޭގެ ފަހުން ޚިޔާނާތުގެ ދައުވާ އުފުލައި، ޚާލިދާއާއި ހަސީނާވެސް ވަނީ ޖަލަށްލެވިފައެވެ. ނަމަވެސް، 2008 ވަނަ އަހަރުގެ އާންމު އިންތިޚާބުގެ ކުރިން ދެ ބޭފުޅުންވެސް މިނިވަންކުރެވުނެވެ. އެ އަހަރުގެ އިންތިޚާބު ޚާލިދާގެ ބީއެންޕީން ވަނީ ބޮއިކޮޓްކޮށްފައެވެ.
ފަހު ދުވަސްތައް
ޚާލިދާ ޒިޔާ އަވަހާރަވުމުން، އެކަމަނާގެ ދޮށީ ފިރިހެން ދަރިކަލުން އަދި ސިޔާސީ ވާރިސް، ތާރިގް ރަޙްމާން، ބަންގްލަދޭޝްއަށް އެނބުރި ވަޑައިގެންފައިވާ ކަމަށް ޚަބަރު ލިބެއެވެ. އެކަމަނާގެ ކުޑަ ދަރިކަލުން އަރަފާތު ރަޙްމާން “ކޮކޯ” ވަނީ 2015 ވަނަ އަހަރު އަވަހާރަވެފައެވެ.