ޖިންސީ ގޯނާއަކީ ކުއްޖަކަށް ކުރިމަތިވެދާނެ އެންމެ ނުރައްކާތެރި އަނިޔާތަކުގެ ތެރެއިން އެކެކެވެ. މީގެ ސަބަބުން ނަފްސާނީ ގޮތުންނާއި، ޖިސްމާނީ ގޮތުން މުޅި އުމުރަށް ދެމިގެންދާ ފުން ޒަހަމްތަކެއް އުފެދެއެވެ.
މުޖުތަމައުން އާންމުކޮށް ސަމާލުކަން ދެނީ ކުށްވެރިންނަށް އަދަބު ދިނުމަށާއި ގާނޫނުތައް ވަރުގަދަކުރުމަށެވެ. ނަމަވެސް، މިކަމުން ރައްކާތެރިވުމަށް އެޅޭނެ އެންމެ ވަރުގަދަ އަދި އެންމެ އަވަސް ފިޔަވަޅަކީ ގޭތެރެއިންނާއި ސްކޫލްތަކުން ފެށޭ ކަމެކެވެ. އެއީ ކުދިންގެ އަމިއްލަ ރައްކާތެރިކަމާ ބެހޭގޮތުން އެކުދިން ހޭލުންތެރިކުރުވުމެވެ. ނޭދެވޭ އަމަލުތައް ދެނެގަންނާނެ ގޮތާއި، އެފަދަ ކަންކަމަށް އިންކާރުކުރާނެ ގޮތާއި، އަދި އެކަން ރިޕޯޓްކުރާނެ ގޮތް ކުދިންނަށް ދަސްކޮށްދިނުމަކީ އެކުދިންގެ ހިތްތަކުގައި ބިރުވެރިކަން އުފެއްދުމެއް ނޫނެވެ.
އޭގެ ބަދަލުގައި، އެއީ ހޭލުންތެރިކަމާއި، އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮންނަ އިތުބާރާއި، އެހީއަށް އެދުމުގެ ގާބިލުކަން އެކުދިންނަށް ހޯދައިދީ ބާރުވެރިކުރުވުމެވެ.
ރައްކާތެރިކަމާ ބެހޭގޮތުން ކުދިންނަށް ދަސްކޮށްދިނުން މުހިންމުވާ ސަބަބު
ކުދިންނަކީ ފިތުރީގޮތުން މީހުންނަށް އިތުބާރުކުރާ، ކަންކަން އޮޅުންފިލުވަން ބޭނުންވާ އަދި ބޮޑެތި މީހުންނަށް ބަރޯސާވާ ބައެކެވެ. މީގެ ސަބަބުން އެކުދިންނަކީ މީހުންގެ މަކަރުވެރި ރޭވުންތަކުގެ ޝިކާރައަކަށް ވުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑު ބައެކެވެ.
ގިނަ ފަހަރަށް ޖިންސީ ގޯނާ ކުރަނީ ބޭރުގެ ނުދަންނަ މީހުންނެއް ނޫނެވެ. އެއީ ކުއްޖާ ދަންނަ މީހުންނެވެ. އެއީ ތިމާގެ މީހުން، އަވަށްޓެރިން، މުދައްރިސުން ނުވަތަ އާއިލީ ރައްޓެހިންނެވެ. އެހެންކަމުން، ހަމައެކަނި “ނުދަންނަ މީހުންނަށް” ސަމާލުވުމަށް ބުނެދިނުމަކުން ފުދޭކަށް ނެތެވެ.
ތައުލީމުގެ ސަބަބުން، އެކުދިންގެ ހަށިގަނޑަކީ އެކުދިންގެ އަމިއްލަ އެއްޗެއްކަން ދެނެގަތުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ. އަދި އެއީ ކޮންމެ މީހަކު ކަމުގައި ވިޔަސް، އެކުއްޖަކު ނުރުހޭ ގޮތަކަށް ހަށިގަނޑުގައި އަތްލުމުގެ ހައްގު އެއްވެސް މީހަކަށް ލިބިގެންނުވާކަން މިކަމުން ކަށަވަރުކޮށްދެއެވެ.
ކުޑައިރުއްސުރެ މިފަދަ އިންތައް ކުދިންނަށް ދަސްކޮށްދިނުމުން، ނޭދެވޭ އަމަލުތައް ދެނެގަތުމަށް އެކުދިންނަށް ފަސޭހަވެ، މީހުންގެ މަކަރުވެރިކަމުގައި ޖެހި ހަނުހުރުމުގެ ފުރުސަތު ކުޑަވެގެންދެއެވެ.
އަނެއް މުހިންމު ސަބަބަކީ، ގޯނާކުރާ މީހުން ގިނަފަހަރަށް ބަރޯސާވަނީ ސިއްރުވެރިކަމާއި، އޮޅުވާލުމާއި އަދި ބިރުދެއްކުމުގެ މައްޗަށެވެ. ރައްކާތެރި އަތްލުމާއި ނުރައްކާތެރި އަތްލުމަކީ ކޮބައިކަން ދަސްކޮށްދީފައި ނުވާ ކުއްޖަކަށް، ތިމާއަށް ކުރިމަތިވަމުންދަނީ ގޯސް ކަމެއްކަން ނޭނގިދާނެއެވެ.
ނަމަވެސް، މިކަމުގެ މައުލޫމާތު ލިބިފައިވާ ކުއްޖަކަށް ނުރައްކަލުގެ ނިޝާންތައް ދެނެގަނެވި، މާ ކުރިން އެވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ފުރުސަތު ލިބިގެންދެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ގިނަ ދުވަސްތަކަކަށް ދެމިގެންދާ އަނިޔާތަކުން ކުއްޖާ ސަލާމަތްކުރެވިދާނެއެވެ.
ހަނުހުރުމާއި ލަދުވެތިކަން ނައްތާލުން
ގިނަ ސަގާފަތްތަކުގައި، ޖިންސީ މައުލޫމާތު ކުދިންނާ ހިއްސާކުރުމަކީ އުނދަގޫ ނުވަތަ އެކަށީގެންނުވާ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވެއެވެ. ނަމަވެސް، މި ހަނުހުރުމުގެ ސަބަބުން ނުރައްކާތެރި ހުސްކަމެއް އުފެދެއެވެ. ހަށިގަނޑާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދައްކާނެ ބަސްމަގާއި ހުއްދަ ކުދިންނަށް ނުދެވޭނަމަ، އަނިޔާއެއް ލިބުމުން އެވާހަކަ ބުނަން އެކުދިން ލަދުގަނެ ނުވަތަ ބިރުގަނެއެވެ.
ރައްކާތެރިކަމާ ބެހޭގޮތުން ކުދިންނަށް ދަސްކޮށްދިނުމަކީ ބޭއަދަބީ ވާހަކަތަކެއް ދެއްކުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ކުއްޖާގެ އުމުރާ ގުޅޭ ބަސްމަގު ބޭނުންކޮށްގެން އިންތަކާއި، އަމިއްލަ މިނިވަންކަމާއި (privacy) އަދި އިހުތިރާމާ ބެހޭގޮތުން ކިޔައިދިނުމެވެ. މިފަދަ ވާހަކަތައް ހުޅުވާލެވިގެން ދެއްކުމުން، ކަމެއް ގޯސްކޮށް ހިނގާނަމަ އިތުބާރުހުރި ބޮޑު މީހަކާ އެވާހަކަ ހިއްސާކުރުމަށް ކުއްޖާއަށް ފަސޭހަވެގެންދެއެވެ.
މައިންބަފައިންނާއި ބެލެނިވެރިން، ބިރުވެރިކަމެއް ނެތި ކުދިންނަށް ވާހަކަދެއްކޭނެ ފަދަ އަމާން މާހައުލެއް ގާއިމުކޮށްދޭންޖެހެއެވެ. ތިމާ ދައްކާ ވާހަކަ ގަބޫލުކޮށް، އެހީތެރިކަން ލިބޭނެކަން ކުއްޖާއަށް ޔަގީންވާނަމަ، އެކުދިން ކަންކަން ހިއްސާކުރުމުގެ ފުރުސަތު މާ ބޮޑެވެ.
ރައްކާތެރި އަތްލުމާއި ނުރައްކާތެރި އަތްލުން ދެނެގަތުން
ކުދިންނަށް ދަސްކޮށްދޭންޖެހޭ އެންމެ އަސާސީ އެއް ފިލާވަޅަކީ ރައްކާތެރި އަތްލުމާއި ނުރައްކާތެރި އަތްލުމުގެ ތަފާތެވެ. ރައްކާތެރި އަތްލުމުގެ ތެރޭގައި ކުއްޖާގެ ސިއްހަތާއި ދުޅަހެޔޮކަމަށްޓަކައި ކުރެވޭ ކަންކަން ހިމެނެއެވެ.
މިސާލަކަށް، އިތުބާރުހުރި ބޮޑު މީހެއްގެ ހާޒިރުގައި ޑޮކްޓަރަކު ބެލުން ނުވަތަ ސާފުތާހިރުވުމަށް މައިންބަފައިން އެހީތެރިވުން ފަދަ ކަންކަމެވެ.
ނަމަވެސް، ރައްކާތެރިނޫން ބީހުމަކީ ކުއްޖާއަށް އުނދަގޫވާ، ބިރުގަންނަ ނުވަތަ އޮޅުންއަރާ ފަދަ ކޮންމެ ބީހުމެކެވެ.
ކުދިންނަށް “އައުރަ” ނުވަތަ “ޕްރައިވެޓް ޕާޓްސް” އާ ބެހޭގޮތުން ސާފު، ރަނގަޅު ބަސްތައް ބޭނުންކޮށްގެން ކިޔައިދޭންޖެހެއެވެ. ހަށިގަނޑުގެ ބައެއް ގުނަވަންތަކަކީ އަމިއްލަ އެއްޗެއް ކަމާއި، ވަކި ޚާއްޞަ ރައްކާތެރި ހާލަތްތަކެއްގައި މެނުވީ އެހެން މީހުން އެތަންތަނުގައި އަތްލައިގެން ނުވާނެކަން ކިޔައިދިނުމަކީ ސާފު އިންތަކެއް ކަނޑައެޅުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ.
ހަމައެހެންމެ، ރައްކާތެރިނޫން ބީހުމަކީ ހަމައެކަނި ޖިސްމާނީ ގޮތުން ކުރާ ކަމެއް ނޫންކަން ދަސްކޮށްދިނުންވެސް މުހިންމެވެ. ނުރަނގަޅު ކަންކަމަށް އެދުމާއި، ބަދުއަޚުލާޤީ ތަކެއްޗަށް ހުށަހެޅުމާއި، ނުވަތަ ހަށިގަނޑާ ގުޅުންހުރި ކަންކަމުގައި ސިއްރު ހިފެހެއްޓުމަށް އެދުމަކީވެސް ގޯނާގެ ބާވަތްތަކެވެ.
ކުދިންނަށް “ނޫނެކޭ” ބުނަން ދަސްކޮށްދިނުމާއި އިންތައް ކަނޑައެޅުން
ގިނަ ކުދިން ބޮޑުވަނީ ބޮޑެތި މީހުންނަށް ކިޔަމަންތެރިވުމަށާއި އިޙްތިރާމްކުރުމަށް ދަސްކޮށްދީގެންނެވެ. މީގެ ސަބަބުން، ހިތާމައަކީ، ނުރަނގަޅު އަމަލުތަކާ ދެކޮޅުހެދުމަށް އެކުދިންނަށް އުނދަގޫވެދާނެއެވެ. އެކުދިންނަށް އުނދަގޫވާ ފަދަ ކޮންމެ ބީހުމަކަށް “ނޫނެކޭ” ބުނުމަކީ އެންމެ ރަނގަޅު ކަމެއްކަން ދަސްކޮށްދިނުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.
އެކުދިންގެ އިހުސާސްތަކަކީ މުހިންމު އެއްޗެއްކަން ކުދިންނަށް ވިސްނައިދޭންޖެހެއެވެ. ކަމެއް ގޯސްކޮށް އިހުސާސްކުރެވޭނަމަ، އެކަމަކަށް އިންކާރުކުރުމާއި، އެތަނަކުން ދިއުމާއި، އެހީތެރިކަމަށް އެދުމުގެ ހައްގު އެކުދިންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ. ތަފާތު ހާލަތްތައް ކުޅިވަރެއްގެ ގޮތުގައި ކުޅެގެން ދަސްކޮށްދިނުމަކީ (Role-playing)، ހަގީގީ ދިރިއުޅުމުގެ ހާލަތްތަކުގައި ކުދިންގެ އިތުބާރު ބިނާކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ފައިދާހުރި ގޮތެކެވެ.
އަދި ވާހަކަދެއްކުމުން ނުވަތަ ކަމެއް ބުނުމުން އެކުދިންނަށް އެއްވެސް އަދަބެއް ނުލިބޭނެކަން ޔަގީންކޮށްދިނުންވެސް މުހިންމެވެ. އަދަބު ލިބިދާނެތީ ނުވަތަ ކުށްވެރިވެދާނެތީ އޮންނަ ބިރަކީ ގިނަފަހަރަށް ކުދިން ހަނު ތިބޭ ސަބަބެވެ. އެހެންކަމުން ބޮޑެތި މީހުންގެ ފަރާތުން ލިބޭ ޔަގީންކަމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.
މުއާމަލާތްކުރުމަށް ހިތްވަރުދިނުން
ހުޅުވާލެވިފައިވާ މުއާމަލާތަކީ ރައްކާތެރިކަމުގެ ބިންގަލެވެ. އެކުދިން ކަންބޮޑުވާ ކޮންމެ ކަމަކާ ބެހޭގޮތުން އިތުބާރުހުރި ބޮޑެތި މީހުންނާ (މައިންބަފައިން، މުދައްރިސުން ނުވަތަ ބެލެނިވެރިން) ވާހަކަދެއްކޭނެކަން ކުދިންނަށް އެނގެންޖެހެއެވެ. ކުދިންގެ ދުވަހާ ބެހޭގޮތުންނާއި، އެކުދިންގެ އިހުސާސްތަކާއި، އެހެން މީހުންނާ އޮންނަ ގުޅުންތަކާ ބެހޭގޮތުން ގަވާއިދުން ވާހަކަދެއްކުމަކީ އިތުބާރު ބިނާކުރުމަށާއި އުޅުމަށް އަންނަ ބަދަލުތައް ދެނެގަތުމަށް ފަސޭހަވާނެ ކަމެކެވެ.
ބޮޑެތި މީހުން ކުދިންގެ ވާހަކަތައް ވަރަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު އަޑުއަހަންޖެހެއެވެ. އަދި އެކުދިންގެ ކަންބޮޑުވުންތައް ކިތަންމެ ކުޑަ ނަމަވެސް އެކަމަށް ސަމާލުކަން ދޭންޖެހެއެވެ. ކުއްޖަކަށް އިހުސާސްވާ އުނދަގޫތަކަށް އަޅާނުލައި ދޫކޮށްލުމަކީ، ފަހުން ދިމާވާ މާ ސީރިއަސް މައްސަލަތައް ހިއްސާކުރުމަށް އެކުދިން ފަސްޖެހިދާނެ ކަމެކެވެ.
“މިއަދު އެއްވެސް ކަމަކުން އުނދަގޫވިތަ؟” ފަދަ އާދައިގެ ސުވާލުތައް ބޭނުންކުރުމަކީ ކުދިންގެ ހިތް ހުޅުވާލުމަށް ދެވޭ ހިތްވަރެކެވެ. އަމާޒަކީ މުއާމަލާތްކުރުމަކީ އެކުދިންގެ ދިރިއުޅުމުގެ އާދައިގެ އަދި މެދުނުކެނޑި ކުރިއަށްދާ ބަޔަކަށް ހެދުމެވެ.
“ސިއްރުތަކާއި ސަޕްރައިޒް” ގެ ތަފާތު ދަސްކޮށްދިނުން
ގޯނާކުރާ މީހުން ގިނަފަހަރަށް ކުދިންގެ ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނަގަނީ ސިއްރު ހިފެހެއްޓުމަށް އެދިގެންނެވެ. ރައްކާތެރި ސަޕްރައިޒްތަކާއި (އުފަންދުވަހުގެ ހަދިޔާއެއް ފަދަ) އަދި ނުރައްކާތެރި ސިއްރުތަކުގެ ތަފާތު ކުދިންނަށް ދަސްކޮށްދިނުމަކީ ފައިދާހުރި އުކުޅެކެވެ.
އެކުދިންގެ ހަށިގަނޑާ ގުޅުންހުރި ނުވަތަ އެކުދިންނަށް އުނދަގޫވާ ފަދަ އެއްވެސް ކަމެއްގެ ސިއްރު ދުވަހަކުވެސް ހިފަހައްޓައިގެން ނުވާނެކަން ކުދިންނަށް ވިސްނައިދޭންޖެހެއެވެ. މީހަކު އެވާހަކަ ނުބުނަން ބުނި ކަމުގައިވިޔަސް، އިތުބާރުހުރި ބޮޑު މީހަކަށް އަބަދުވެސް އެވާހަކަ ކިޔައިދޭންޖެހޭނެކަން ހަނދާންކޮށްދިނުމަކީ، ގޯނާކުރާ މީހުން ބޭނުންކުރާ ސިއްރުވެރިކަމުގެ ސިލްސިލާ ކަނޑާލުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ.
ސްކޫލްތަކާއި މުޖުތަމައުގެ ދައުރު
މައިންބަފައިން މައިގަނޑު ދައުރެއް އަދާކުރި ނަމަވެސް، ކުދިން ހޭލުންތެރިކުރުވުމާއި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޒިންމާ ސްކޫލްތަކާއި މުޖުތަމައުގެ މައްޗަށްވެސް އޮވެއެވެ. އުމުރާ ގުޅޭ ރައްކާތެރިކަމުގެ ތައުލީމީ ޕްރޮގްރާމްތަކުގެ ސަބަބުން، އަމިއްލަ އިންތަކާއި ރައްކާތެރިކަމާ ބެހޭގޮތުން އެއްގޮތް އަދި ރޭވުންތެރި މައުލޫމާތުތަކެއް ފޯރުކޮށްދެވިދާނެއެވެ.
މުދައްރިސުންނާއި ސްކޫލްގެ މުވައްޒަފުންނަކީ ގޯނާގެ ނިޝާންތައް ދެނެގަތުމަށާއި އެކަމަށް އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި އިޖާބަދިނުމަށް ތަމްރީނުލިބިފައިވާ ބަޔަކަށް ވާންޖެހެއެވެ.މުޖުތަމައު ހޭލުންތެރިކުރުވުމުގެ ކެމްޕޭންތަކުގެ ސަބަބުން، މިކަމާ ގުޅިފައިވާ އިޖުތިމާއީ ނުބައި ތަސައްވުރުތައް ކުޑަކުރެވި، ކުދިން ރައްކާތެރިކުރުމުގައި އެންމެންގެ ޒިންމާ އިތުރުކުރެވިދާނެއެވެ.
ގޭތެރެއިންނާއި ސުކޫލުން ކުދިންނަށް އެއްގޮތް މެސެޖުތަކެއް ލިބުމުން، ދެވޭ ތައުލީމުގެ ނުފޫޒު ގަދަވެ، އޭގެ ނަތީޖާ މާ ފުރިހަމައަށް ފެންނާނެއެވެ.
އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮންނަ އިތުބާރާއި ގަދަރު އުފެއްދުން
އަމިއްލަ ނަފްސަށް އިތުބާރުކުރާ އަދި އަމިއްލަ އަގު ވަޒަންކުރާ ކުދިން، ނޭދެވޭ އަމަލުތަކާ ދެކޮޅަށް ތެދުވުމަށާއި އެފަދަ ކަންކަން ރިޕޯޓުކުރުމަށް ފަސްނުޖެހޭނެއެވެ. މިފަދަ އިތުބާރެއް އުފެއްދުމަށްޓަކައި، ކުދިންނަކީ އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވެވޭ، ގޮތް ނިންމުމުގެ ގާބިލުކަން ހުރި، އަދި އަމިއްލަ ޝުއޫރުތައް ފާޅުކުރަން ކެރޭ ކުދިންތަކަކަށް ހެދުމަށް ހިތްވަރު ދޭންޖެހެއެވެ.
ކުދިންނަށް އަމިއްލައަށް ގޮތް ނިންމުމުގެ ފުރުސަތު ދިނުމާއި، އެކުދިންގެ ހިޔާލަށް އިހުތިރާމްކުރުމާއި، އަދި އެކުދިންގެ އިހުސާސްތައް ބަލައިގަތުން ފަދަ އާދައިގެ ކަންކަމަކީ އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮންނަ ގަދަރު އިތުރުކޮށްދޭ ކަންކަމެވެ. އެކުދިން ދައްކާ ވާހަކައަކީ އަގުހުރި ވާހަކައެއްކަން ގަބޫލުކުރެވޭ ނަމަ، ބޭނުންޖެހޭ ވަގުތު އެ އަޑު އުފުލުމަށް އެކުދިން ފަހެއް ނުޖެހޭނެއެވެ.
ކުދިންނަށް ކުރާ ޖިންސީ ގޯނާއިން އެކުދިން ރައްކާތެރިކުރުމަކީ ހަމައެކަނި ކަމެއް ހިނގުމުން އެއަށް އިޖާބަދިނުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ތައުލީމާއި، މުއާމަލާތްކުރުމާއި، އަދި ބާރުވެރިކުރުވުމުގެ ތެރެއިން އެފަދަ ކަންކަން ހުއްޓުވުމެވެ. ކުދިންގެ ހަށިގަނޑާއި، އިންތަކާއި، އަދި ހައްގުތަކާ ބެހޭގޮތުން އުނގަންނައިދިނުމަކީ، މި އޮޅުންބޮޅުން ބޮޑު ދުނިޔޭގައި ރައްކާތެރިކަމާއެކު އުޅުމަށް ބޭނުންވާ ހުނަރުތައް އެކުދިންނަށް ދަސްކޮށްދިނުމެވެ.
މި ޒިންމާ އުފުލުމަކީ ކުއްޖެއްގެ ކުށެއްނެތް މައުސޫމްކަން ގެއްލުވައިލުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، މިއީ އެ މައުސޫމްކަން ހިމާޔަތްކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ހަނުހުރުން ހުއްޓާލައި، އިތުބާރު އުފައްދައި، އަދި އުމުރާ ގުޅޭގޮތަށް އިރުޝާދު ދީގެން، ބޮޑެތިމީހުންނަށް ކުދިންނަށް ރައްކާތެރިކަމާއި، އިހުތިރާމާއި، އަދި އަޑުއިވޭނެ ފަދަ މާހައުލެއް ގާއިމުކޮށްދެވިދާނެއެވެ.
އެންމެ ފަހު ނަތީޖާއަކީ، ކޮންމެ ކުއްޖަކީވެސް އެކުއްޖެއްގެ ހަށިގަނޑަކީ ހަމައެކަނި އެކުއްޖެއްގެ މިލްކެއްކަމާއި، އެކުއްޖާގެ އަޑަކީ މުހިންމު އެއްޗެއްކަމާއި، އަދި އެހީއަށް އެދުމުގައި އެކުއްޖާއީ ދުވަހަކުވެސް އެކަނިވެރިއެއް ނޫންކަން ދަނެގެން ބޮޑުވާ ކުއްޖަކަށް ވުމެވެ.