ރާއްޖެއިން "ޖަވާހިރު މުތްތަކެއް" ގެއްލިދާއިރު މިތިބީ ބަލާށެވެ.

ފަޅުރަށްރަށުން ދައުލަތަށް އާމްދަނީ ހޯދިދާނެ ގޮތްތައް؛ ފުރިހަމަ ދިރާސާ އެއް!

ދިވެހިރާއްޖެ އެކުލެވިގެންވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 1،192 މުރަކަ ރަށުގެ މައްޗަށެވެ. މީގެ ތެރެއިން މީހުން ދިރިއުޅެނީ އެންމެ 200 އެއްހާ ރަށުގައެވެ. އަދި 164 ރަށެއް ފަތުރުވެރިކަމަށް ތަރައްޤީކޮށްފައިވާއިރު، ބާކީ ހުރި 800 އެއްހާ ރަށް އަދިވެސް އޮތީ އެއްވެސް މިންވަރަކަށް ބޭނުން ނުކުރެވި ނުވަތަ ތަރައްޤީ ނުކުރެވިއެވެ. މި ފަޅުރަށްރަށަކީ ޤައުމީ ފެންވަރުގައި ނުހަނު ބޮޑު މަންފާއެއް ހޯދިދާނެ، އެހެންނަމަވެސް އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ބޭނުން ނުކުރެވި އޮތް ބޮޑު ރައުސްމާލެކެވެ.

މި ރަށްތައް ބޭނުންކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން މިހާރު ހުރި ޤާނޫނީ އަދި ސިޔާސީ އޮނިގަނޑުތަކަށާއި، މި ރަށްތަކުން ދައުލަތަށް ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި އާމްދަނީ ހޯދިދާނެ އަމަލީ މަގުތަކުގެ މައްޗަށް އަލިއަޅުވާލާނަމެވެ.

މިހާރުގެ ޤާނޫނީ އަދި ސިޔާސީ އޮނިގަނޑު

އާމްދަނީ ހޯދުމުގެ ފުރުޞަތުތައް ދެނެގަތުމުގެ ކުރިން، މިހާރު ހުރި ގަވާއިދުތަކާއި އުސޫލުތައް ދެނެގަތުން މުހިންމެވެ.

މިކަމާ ގުޅޭ މައިގަނޑު ޤާނޫނީ އަސާސަކީ ފަޅުރަށްރަށާބެހޭ ޤާނޫނު (ޤާނޫނު ނަންބަރު 20/98) އާއި 2022 ވަނަ އަހަރު އެ ޤާނޫނަށް ގެނެވުނު އިޞްލާޙެވެ. މި އިޞްލާޙުގެ ދަށުން، އެ ރަށެއް ނުވަތަ ސިޓީއެއްގެ އިޚްތިޞާޞްގައި ހިމެނޭ ފަޅުރަށްތައް ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ ބާރު ކައުންސިލްތަކަށް ދީފައިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ކުއްޔަށް ހިފާ ފަރާތުން އެހެން ފަރާތަކަށް ކުއްޔަށް ދިނުން (ސަބް-ލީސް ކުރުން) ވަނީ މަނާކޮށްފައެވެ. މިއީ ލާމަރުކަޒީ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ރަށްރަށުގެ ބޭނުން ހިފައިގެން ރަށު ކައުންސިލްތަކަށް ސީދާ ފައިދާ ލިބޭނެ މަގުފަހިކުރުމަށް އެޅުނު ފިޔަވަޅެކެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަމާބެހޭ ޤާނޫނަށް (ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/99) ގެނެވުނު މުހިންމު ބަދަލުތަކުގެ ތެރޭގައި:

• 14 ވަނަ އިޞްލާޙު (ނޮވެމްބަރު 2024): ކުއްޔަށް ދޫކުރެވޭނެ ފަޅުރަށްރަށާއި، ބިމާއި، ފަޅުތަކުގެ ލިސްޓެއް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ހުއްދައާއެކު ކޮންމެ އަހަރަކު ޓޫރިޒަމް މިނިސްޓްރީން އެކުލަވާލަންޖެހެއެވެ.
• 15 ވަނަ އިޞްލާޙު (މާރިޗު 2025): ކްރޮސް-ސަބްސިޑީ އުސޫލުން ދޫކުރާ ރަށްތަކުގެ ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑު އިޞްލާޙުކޮށް، ކުލީގެ މުއްދަތު 49 އަހަރަށް އިތުރުކުރުމަށް ދައްކަންޖެހޭ ފީތައް ކަނޑައެޅުނެވެ.
• 16 ވަނަ އިޞްލާޙު (ޑިސެމްބަރު 2025): ފަތުރުވެރިކަމަށް ރަށްތައް ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ ފުރިހަމަ އޮނިގަނޑެއް އެކުލަވާލައި، ސަރުކާރުގެ 45 އިންސައްތަ ހިއްސާ އޮންނަ ކުންފުނިތަކަށްވެސް ފުރުޞަތު ހުޅުވާލައި، "ޓޫރިޒަމް ޓްރެއިނިންގ ރިސޯޓު" ގެ ނަމުގައި އާ ބާވަތެއް ތައާރަފުކުރެވުނެވެ.

މީގެ އިތުރުން 2025 ވަނަ އަހަރު ކަނޑައެޅުނު އުސޫލެއްގެ ދަށުން، ހިންގަމުންދާ ރިސޯޓުތަކާ ކައިރީގައި ހުންނަ ފަޅުރަށްރަށާއި ފަޅުތައް (1،000 މީޓަރުގެ ރޭޑިއަސްއެއްގައި، 50 ހެކްޓަރަށްވުރެ ބޮޑުނޫން) އެއްވެސް އިމާރާތެއް ނުކުރާ ގޮތަށް ކުއްޔަށް ދޫކުރުމުގެ މަގު ވަނީ ހުޅުވާލެވިފައެވެ.

ހިތްގައިމުކަމުން ހިތްދަމައިގަންނަ ފުރިހަމަ މަންޒަރެއް؛ އައްޑޫރަނިންގެވެޔޮ—ފޮޓޯ:މޯލްޑިވްސްއައިލެންޑްޕޯސްޓްސް

ރަށްތައް ކުއްޔަށް ދީގެން އާމްދަނީ ލިބޭ މައިގަނޑު ގޮތްތައް

ފަޅުރަށްތަކުން ދައުލަތަށް އާމްދަނީ ލިބެނީ ބިމުގެ ކުލީގެ އިތުރުން، އެކިއުޒިޝަން ފީ (ރަށް ހަވާލުކުރާއިރު ދައްކާ ފީ)، ކުލީގެ މުއްދަތު އިތުރުކުރާ ފީ، އަދި އެ ރަށްރަށުގައި ހިންގާ އިޤްތިޞާދީ މަސައްކަތްތަކުން ނެގޭ ޓެކްސް (ގްރީން ޓެކްސް، ޖީ.އެސް.ޓީ އަދި ބީ.ޕީ.ޓީ) ގެ ތެރެއިންނެވެ.

މިހާރުގެ ހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، 2024 ވަނަ އަހަރު ބިމުގެ ކުލީގެ ގޮތުގައި 116.75 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރު ލިބިފައިވެއެވެ. މިއީ އޭގެ ކުރީ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު 6.7 އިންސައްތައިގެ ކުރިއެރުމެކެވެ. މީރާއަށް ލިބޭ އާމްދަނީގެ ތިންވަނައަށް އެންމެ ބޮޑު ބަޔަކީ މިއީއެވެ. 2025 ވަނަ އަހަރު ކުލީގެ މުއްދަތު އިތުރުކޮށްގެން އެކަނިވެސް 64.6 މިލިއަން ޑޮލަރު ލިބިފައިވާއިރު، މިއީ 2024 ވަނަ އަހަރު ލިބުނު 20 މިލިއަން ޑޮލަރާ އަޅާބަލާއިރު 226.9 އިންސައްތައިގެ ބޮޑު އިތުރުވުމެކެވެ.

• ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާއިން އާމްދަނީ ހޯދާ މޮޑެލްތައް

ލަގްޒަރީ ރިސޯޓު ތަރައްޤީކުރުން (50 އަހަރުގެ ކުލީގެ މުއްދަތު)

މިއީ އަމިއްލަ އިންވެސްޓަރުންނަށް ފަޅުރަށްތައް ކުއްޔަށް ދީގެން ރިސޯޓު ތަރައްޤީކުރުމުގެ ބާވަތެވެ.

ބިޑް އިވެލުއޭޓް ކުރުމުގައި ބަލަނީ

• ކުލީގެ އަގަށް (%60)،
• ތިމާވެއްޓާ ރައްޓެހި ތަރައްޤީއަށް (%20)،
• އިޖުތިމާޢީ ޒިންމާ ނުވަތަ ސީ.އެސް.އާރް އަށް (%20).

މި ސަރުކާރުން މިހާތަނަށް 31 އާ ރަށެއް ފަތުރުވެރިކަމަށް ދޫކޮށްފައިވެއެވެ.

1. އިންޓަގްރޭޓެޑް ޓޫރިޒަމްގެ އުސޫލަކީ އެއް ސަރަޙައްދެއްގައި ފަތުރުވެރިކަމުގެ ތަފާތު ގިނަ ޚިދުމަތްތަކެއް ލިބޭނެހެން މަޝްރޫޢުތައް ފަރުމާކުރުމެވެ. މި މޮޑެލްގެ ދަށުން މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްރަށުގައިވެސް ފަތުރުވެރިކަން ފުޅާކުރުމުގެ ފުރުސަތު މިހާރު ވަނީ ހުޅުވާލެވިފައެވެ.
2. ކްރޮސް-ސަބްސިޑީ އުސޫލުން ހިންގާ މަޝްރޫޢުތަކަކީ އިޤްތިޞާދީ ހަރަކާތްތައް މަދު އަތޮޅުތަކުގައި ފަތުރުވެރިކަން ކުރިއެރުވުމަށް ބޭނުންކުރާ ގޮތެކެވެ. މީގެ ދަށުން ސަރުކާރުގެ ބޮޑެތި އުމްރާނީ މަޝްރޫޢުތަކަށް ފަންޑުކުރާ ފަރާތްތަކަށް ރަށްތައް ދޫކުރެވޭއިރު، މިފަދަ އިންވެސްޓްމަންޓްތަކަށް ބައެއް ކަހަލަ ފީތަކުން ލުއިތަކެއް ފޯރުކޮށްދެވެއެވެ.
3. ރިސޯޓުތަކާ ކައިރީގައި ހުންނަ ފަޅުތަކާއި ރަށްތައް، އެއްވެސް ބިނާއެއް ނުކުރާ ގޮތަށް ކުއްޔަށް ދޫކުރުމުގެ ފުރުސަތުވެސް އޮވެއެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ރިސޯޓުގެ މެހެމާނުންގެ ބޭނުމަށް ދޫކުރެވޭ ތަންތަނެވެ. މިފަދަ ތަންތަނުގެ ކުލި ކަނޑައަޅަނީ އެ ރަށެއްގެ ބޮޑުމިނަށް ރިއާޔަތްކޮށްގެންނެވެ. މިސާލަކަށް 20 ހެކްޓަރަށްވުރެ ކުޑަ ރަށެއްނަމަ، އެކިއުޒިޝަން ފީގެ ގޮތުގައި 5 ލައްކަ ޑޮލަރު އަދި އަހަރީ ކުލީގެ ގޮތުގައި 1 ލައްކަ ޑޮލަރު ނެގެއެވެ.
4. އީކޯ-ޓޫރިޒަމްގެ ތެރެއިން ތިމާވެށި ރައްކާތެރިކޮށްގެން ނަފާ ހޯދުމުގެ ނަމޫނާއަކީ ހދ. ކޭލަކުނެވެ. އެމް.ޓީ.ޑީ.ސީ މެދުވެރިކޮށް މި ރަށް ތަރައްޤީކުރަނީ ތިމާވެށީގެ ނިޒާމަށް ލިބޭ ގެއްލުންތައް ކުޑަކުރެވޭނެ ގޮތަށެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ޤުދުރަތީ ވަސީލަތްތައް ހިމާޔަތްކުރަމުންވެސް އިޤްތިޞާދީ މަންފާ ހޯދިދާނެކަން ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
5. ވަކި ޚާއްޞަ މާކެޓްތަކަށް އަމާޒުކޮށްގެން ޙަލާލް ޓޫރިޒަމް ފުޅާކުރުމާއި، ދާއިރާއަށް ބޭނުންވާ މީހުން ތަމްރީނުކުރުމަށް ލ. ހުޅިމެންދޫ ފަދަ ރަށްތައް ޓްރެއިނިންގ ރިސޯޓުތަކުގެ ގޮތުގައި ތަރައްޤީކުރުމަކީ ފަތުރުވެރިކަން ކުރިއެރުވުމަށް ކުރެވޭ މުހިންމު މަސައްކަތްތަކެކެވެ.

ހިތްގައިމުކަމުން ހިތްދަމައިގަންނަ ފުރިހަމަ މަންޒަރެއް؛ އައްޑޫ—ފޮޓޯ:މޯލްޑިވްސްއައިލެންޑްޕޯސްޓްސް

• މަސްވެރިކަމާއި އެކުއަކަލްޗަރ

ފަޅުރަށްރަށާއި އެ ރަށްރަށުގެ ފަޅުތައް ކަނޑުތޮށި (Aquaculture) ހެދުމަށާއި މަސް އާލާކުރުމަށް ދޫކުރަން ވަނީ ފަށާފައެވެ. މީގެ ކުލީގެ މުއްދަތަކީ 21 އަހަރެވެ (50 އަހަރަށް އިތުރުކުރެވޭ ގޮތަށް). ބިމުގެ ކުލީގެ ގޮތުގައި އަކަފޫޓަކަށް އަހަރަކު ނެގެނީ 10 ލާރިއެވެ. މިއީ ކާނާގެ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމަށާއި މަސްވެރިކަމުގެ ދާއިރާ ފުޅާކުރުމަށް ކުރެވޭ ކަމެކެވެ.

• ދަނޑުވެރިކަން

ދަނޑުވެރިކަމުގެ ބޭނުމަށްވެސް ފަޅުރަށްތައް ކައުންސިލްތަކަށް 10 އަހަރުގެ މުއްދަތަށް ދޫކުރެވެއެވެ. މިސާލަކަށް ގދ. ހޯނޑެއްދޫ ކައުންސިލުން ގދ. ކައްނިގިއްލާގައި ހިންގާ ދަނޑުވެރިކަމުގެ މަޝްރޫޢުން، ކުލީގެ މުއްދަތުގައި 8 ލައްކައަށްވުރެ ގިނަ ޑޮލަރު އާމްދަނީގެ ގޮތުގައި ލިބޭނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ.

• ލާމަރުކަޒީ ނިޒާމާއި ކައުންސިލްތަކަށް އާމްދަނީ ލިބުން

މިއީ ތާރީޚީ ބަދަލެކެވެ. ފަޅުރަށްތައް ސީދާ ކައުންސިލްތަކުގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ބަދަލުކުރަން ވަނީ ފަށާފައެވެ. ޖެނުއަރީ 2025 ގައި މިގޮތަށް ހަތަރު ރަށެއް ކައުންސިލްތަކާ ހަވާލުކުރެވުނެވެ. ލާމަރުކަޒީ ޤާނޫނުގެ ދަށުން، ރަށްރަށާއި ފަޅުތައް ކުއްޔަށް ދީގެން ލިބޭ އާމްދަނީގެ 40 އިންސައްތަ އަދި ކައުންސިލްގެ އިޚްތިޞާޞްގައި ހުންނަ ވަސީލަތްތަކުން ލިބޭ އާމްދަނީގެ 100 އިންސައްތަ އެ ކައުންސިލަކަށް ލިބެއެވެ.

• އާމްދަނީ ހޯދޭނެ އެހެނިހެން ގޮތްތައް

1. ކަނޑުގެ ދިރާސާތައް ކުރާ މަރުކަޒުތައް ހެދުން.
2. އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތަ (އިރުގެ ހަކަތަ ނުވަތަ ވައިގެ ހަކަތަ) އުފައްދާ ތަންތަނަށް ރަށްތައް ބޭނުންކުރުން.
3. ކާބަން ކްރެދިޓް ހޯދުން (ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކޮށްގެން ބައިނަލްއަޤްވާމީ ފެންވަރުގައި ފައިސާ ހޯދުން).
4. ފިލްމު ކުޅޭނެ ލޮކޭޝަންތަކުގެ ގޮތުގައި ރަށްތައް ކުއްޔަށް ދިނުން.

• ސަމާލުކަންދޭންޖެހޭ ކަންތައްތަކާއި ގޮންޖެހުންތައް

މިކަންކަން ކުރާއިރު ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރުމަކީ އެންމެ މުހިންމު ކަމެވެ. ބަތަލާ ރަށަށް ލިބުނު ގެއްލުންތަކުން ފިލާވަޅު ލިބިގަނެ، ތިމާވެށީގެ ދިރާސާތައް (EIA) ހެދުމަކީ މަޖުބޫރު ކަމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، ރަށްތައް ދޫކޮށްފައި ތަރައްޤީ ނުކޮށް ހުންނަ މައްސަލައާއި، ދުރު އަތޮޅުތަކުގައި ވަސީލަތްތައް މަދުވުމަކީ ހުރި ގޮންޖެހުންތަކެވެ.

ރާއްޖޭގެ ފަޅުރަށްތަކަކީ ދައުލަތަށް ބޮޑު އާމްދަނީއެއް ހޯދިދާނެ އަގުހުރި ވަސީލަތެކެވެ. ފަތުރުވެރިކަމުގެ އިތުރުން މަސްވެރިކަމާއި، ދަނޑުވެރިކަމާއި، ކައުންސިލްތައް މެދުވެރިކޮށް ހިންގާ ވިޔަފާރިތަކުން އިޤްތިޞާދީ މަންފާ އިތުރުކުރެވޭނެއެވެ. މިކަމަށްޓަކައި ހެދިފައިވާ ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑުތައް ހަރުދަނާކޮށް، ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރަމުން، ދެފުށް ފެންނަ ގޮތަކަށް މި މަސައްކަތްތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަކީ ރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދު ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ކުރިއެރުވުމަށް އޮތް އެންމެ ތަނަވަސް މަގެވެ.

ޖަވާހިރު މުތްތަކެއް ފަދަ ރަށްތައް ގެއްލި ނެތިވެ ދާއިރު ބަލަން ނުތިބެމާތޯއެވެ!