ސްކޫލަށް ދިޔަ ފުރަތަމަ ދުވަސް، ކުޑައިރުގެ އުފަންދުވަހުގެ ޕާޓީއެއް، ނުވަތަ ބައިސްކަލް ދުއްވަން ދަސްކުރިއިރު ކުރެވުނު ފޯރިގަދަ އިހުސާސްތައް ގިނަ މީހުން ހަނދާން ހުރެއެވެ. ނަމަވެސް، އެއް އަހަރުގެ ތުއްތު ކުއްޖެއްގެ ގޮތުގައި އުޅުނުއިރު، ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅު އެޅި ގޮތް ނުވަތަ މަންމަގެ އަޑު ފުރަތަމަ އިވުނު ހަނދާން ހުންނަނީ ވަރަށް މަދު މީހެއްގެއެވެ. ތުއްތު ކުދިންނަށް ދުނިޔޭގެ ކަންކަން ވަރަށް ބޮޑަށް އިހުސާސް ކުރެވުނު ނަމަވެސް، އެ ހަނދާންތައް މުޅިން ފޮހެވިގެންދާ ކަހަލައެވެ.
މި ސިއްރުވެރި ކަމަކީ ސައިންސްވެރިންނާއި، ނަފްސާނީ ބަލިތަކުގެ މާހިރުންނާއި، ނިއުރޯސައިންސްވެރިން ސަތޭކައަށްވުރެ ގިނަ އަހަރު ވަންދެން ޝައުގުވެރިކުރުވި ކަމެކެވެ.
ތުއްތުއިރުގެ ކަންކަން ހަނދާން ނެތުމަށް ކިޔަނީ "އިންފެންޓައިލް އެމްނީޝިއާ" (infantile amnesia) ނުވަތަ "ޗައިލްޑްހުޑް އެމްނީޝިއާ" (childhood amnesia) އެވެ. މިއީ ތުއްތު ކުދިންނަށް ކަންކަން އިހުސާސް ނުވާތީ ނުވަތަ އެކުދިންނަކީ ބުއްދިވެރި ބަޔަކަށް ނުވާތީ ނުވަތަ ކަންކަން ދަސްކުރުމުގެ ގާބިލުކަން ނެތީމައެއް ނޫނެވެ. ހަގީގަތުގައި، ބޮޑެތި މީހުންނަށްވުރެ މާ އަވަހަށް ތުއްތު ކުދިން ކަންކަން ދަސްކުރެއެވެ. މީގެ އަސްލު ސަބަބު އޮތީ އިންސާނާގެ ސިކުނޑި ތަރައްގީވަމުންދާ ގޮތުގެ ތެރޭގައެވެ.
ތުއްތު ކުދިންގެ ހަނދާން އުފެދޭ
ގިނަ އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ސައިންސްވެރިން ގަބޫލުކުރީ ތުއްތު ކުދިންނަށް ހަނދާންތައް އުފެއްދުމުގެ ގާބިލުކަން ނުލިބޭ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، މިއަދުގެ ދިރާސާތަކުން ސާބިތުވަނީ އެއާ އިދިކޮޅަށެވެ. ތުއްތު ކުދިން އުފަންވާ ހިނދުން ފެށިގެން މެދުނުކެނޑި ކަންކަން ދަސްކުރަމުންދެއެވެ. އަލަށް އުފަންވާ ކުއްޖަކަށް މަންމަގެ އަޑު ވަކިކުރަން އެނގުމާއި، އާދަވެފައިވާ ވަސްތަކަށް އިޖާބަދިނުމާއި، ބަނޑުގައި އޮތްއިރު އިވުނު ބައެއް ބަސްތައް ވެސް ވަކިކުރަން އެނގެއެވެ.
ތަޖުރިބާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ތުއްތު ކުދިންނަށް ދުވަސްތަކެއް، ހަފުތާތަކެއް، އަދި ބައެއް ފަހަރު މަސްތަކެއް ވަންދެން ވެސް ކަންކަން ހަނދާން ބެހެއްޓިދާނެއެވެ.
މަޝްހޫރު ދިރާސާއެއްގައި، ދިރާސާވެރިން ވަނީ ތުއްތު ކުއްޖެއްގެ ފައިގައި ރިބަނެއް އައްސައި، އެ ރިބަންގެ އަނެއްކޮޅު އެނދުމަތީގައި އެލުވާފައި ހުރި ކުޅޭ އެއްޗަކާ ގުޅުވާފައެވެ. އޮޅިގެން ފައިން ޖެހުމުން އެ ކުޅޭ އެއްޗެހި ހަރަކާތްކުރާ ތަން ފެނުމުން، އެކުދިން ވަރަށް އަވަހަށް އެ ގުޅުން ދަސްކޮށް، ގަސްދުގައި ފައިން ޖަހައިގެން އެ ހަރަކާތްކުރުވަން ފެށިއެވެ. ދުވަސްތަކެއް ފަހުން ވެސް ގިނަ ކުދިންނަށް އެކަން ހަނދާން ހުއްޓެވެ.
މީގެ މާނައަކީ މައްސަލައަކީ ތުއްތު ކުދިންނަށް ހަނދާންތައް އުފެއްދުމުގައި ދިމާވާ ނުކުޅެދުންތެރިކަމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އޮތް ސިއްރަކީ ފަހުން ދިރިއުޅުމުގައި އެ ހަނދާންތަކާ ހަމައަށް ނުފޯރަނީ ކީއްވެގެންތޯއެވެ.
ތުއްތު ކުއްޖެއްގެ ސިކުނޑި އަދިވެސް އޮތީ ބިނާކުރުމުގެ މަރުހަލާގައި
އިންސާނާގެ ސިކުނޑި އުފަންވާއިރު މުޅިން ފުރިހަމައެއް ނުވެއެވެ. ހަނދާނާ ގުޅުންހުރި އެންމެ މުހިންމު އެއް ބަޔަކީ ސިކުނޑީގެ ފުންމިނުގައި އިންނަ، ކަނޑު އަހެއްގެ ބައްޓަމަށް ހުންނަ "ހިޕޯކެމްޕަސް" (hippocampus) އެވެ. ހިޕޯކެމްޕަސް އެހީތެރިވެދެނީ ދިގު މުއްދަތުގެ ހަނދާންތައް، ހާއްސަކޮށް އަމިއްލަ ތަޖުރިބާތަކާ ގުޅޭ ހަނދާންތައް ތަރުތީބުކޮށް ރައްކާކުރުމަށެވެ.
ތުއްތު ކުދިންގެ ކިބައިގައި ހިޕޯކެމްޕަސް އަދި އޮންނަނީ ފުރިހަމަ ނުވެއެވެ. ނާރުތަކުގެ ގުޅުންތައް ހަލުވިކަމާއެކު އިތުރުވަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް، ތަފްސީލީ ހަނދާންތައް ދާއިމީކޮށް ތަރުތީބުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ނިޒާމު އަދި ހަމައަކަށް ނޭޅެއެވެ. ސައިންސްވެރިން މިއީ އޮޕަރޭޓިން ސިސްޓަމް އިންސްޓޯލް ކުރަމުންދާ ކޮމްޕިއުޓަރެއްގައި ފައިލްތައް ސޭވް ކުރަން އުޅުން ކަހަލަ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރެއެވެ.
ތުއްތުއިރު، ސިކުނޑި ބޮޑުވަމުންދަނީ އާދަޔާ ހިލާފު ބާރުމިނެއްގައެވެ. ކޮންމެ ސިކުންތަކު އެތައް ބިލިއަން ނިއުރޯންތަކެއް އާ ގުޅުންތައް އުފައްދަމުންދެއެވެ. ސިކުނޑި މެދުނުކެނޑި އަމިއްލައަށް ބަދަލުވަމުންދާތީ، ކުރީގެ ހަނދާންތައް ދާއިމީވުމުގެ ކުރިން އެ ގުޅުންތައް ކެނޑި ނުވަތަ އާ މައުލޫމާތުން ފޮހެވިގެންދެއެވެ.
ނިއުރޯސައިންސްވެރިން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ތުއްތުއިރު ސިކުނޑީގެ އާ ސެލްތައް ހަލުވިކަމާއެކު އުފެދުމަކީ ވެސް ހަނދާންތައް ރައްކާކުރުމަށް ހުރަސްއަޅާ ކަމެކެވެ. މި މަރުހަލާއަށް ކިޔަނީ "ނިއުރޯޖެނެސިސް" (neurogenesis) އެވެ. ބޮޑެތި މީހުންނަށްވުރެ މާ ގިނަ އަދަދަކަށް ތުއްތު ކުދިންގެ ސިކުނޑީގައި އާ ނިއުރޯންތައް އުފެދެއެވެ. މިއީ ކަންކަން ދަސްކުރުމަށާއި ހޭނުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމެއް ނަމަވެސް، މީގެ ސަބަބުން ކުރިން ހުރި ހަނދާންތަކުގެ ނިޒާމު ބަލިކަށިވެ، ކުރީގެ ހަނދާންތައް ދިގު މުއްދަތަކަށް ރައްކާކުރުން އުނދަގޫވެއެވެ.